دانش بنیان ها؛ از رشد واقعی تا جهش آماری

اقتصاد دانش بنیان در سال های اخیر به یکی از کلیدواژه های اصلی سیاست گذاری اقتصادی کشور تبدیل شده است؛ به گونه ای که در اغلب برنامه های توسعه، از آن به عنوان موتور محرک رشد اقتصادی، افزایش بهره وری و کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی یاد می شود.

اما پرسش اصلی این است که آیا افزایش تعداد شرکت های دانش بنیان به معنای شکل گیری یک اقتصاد دانش بنیان قدرتمند است یا آنکه بخش مهمی از این رشد، تنها در آمارها نمود پیدا کرده است؟

بر اساس اعلام رسمی حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان رئیس جمهور، هم اکنون حدود 10 هزار شرکت دانش بنیان در کشور فعالیت می کنند و این زیست بوم طی سال های اخیر از نظر تعداد شرکت ها رشد قابل توجهی را تجربه کرده است.

افشین همچنین اعلام کرده است که صادرات شرکت های دانش بنیان به حدود 2.5 میلیارد دلار رسیده و این شرکت ها در برخی حوزه ها، از جمله تجهیزات پزشکی و دارویی، توانسته اند از خروج میلیاردها دلار ارز جلوگیری کنند.

با وجود این آمار امیدوارکننده، بسیاری از کارشناسان معتقدند که معیار موفقیت اقتصاد دانش بنیان صرفاً تعداد شرکت ها نیست.

شاخص هایی همچون سهم این شرکت ها از تولید ناخالص داخلی، میزان فروش محصولات فناورانه، صادرات پایدار، اشتغال تخصصی و حضور در بازارهای جهانی، تصویر دقیق تری از وضعیت واقعی این بخش ارائه می دهد.

شاخص های اقتصادی، تصویری متفاوت از عملکرد شرکت های دانش بنیان ترسیم می کنند؛ تصویری که در آن، کیفیت، تجاری سازی فناوری و سهم در اقتصاد، مهم تر از رشد صرف آمار شرکت هاست

همین نگاه سبب شده است که رویکرد معاونت علمی نیز از «افزایش تعداد شرکت ها» به سمت «ارتقای کیفیت و توان رقابت» تغییر کند.

حسین افشین در تشریح سیاست های جدید این معاونت تأکید کرده است که تمرکز اصلی بر افزایش کیفیت محصولات، توسعه صادرات، رشد تولید و ایجاد شیوه های نوین تأمین مالی برای شرکت های دانش بنیان است.

به گفته وی، یکی از مهم ترین چالش های این شرکت ها، تأمین سرمایه برای توسعه فعالیت هاست و به همین دلیل ابزارهایی مانند اوراق فناوری، طرح هم افزا و بسته های حمایتی جدید طراحی شده اند.

در همین راستا، صندوق نوآوری و شکوفایی نیز سه بسته حمایتی با محوریت تثبیت اشتغال، تثبیت تولید و توسعه زیرساخت انرژی را برای شرکت های دانش بنیان تدوین کرده است.

هدف این بسته ها، کاهش آسیب پذیری شرکت های فناور و حفظ ظرفیت تولید در شرایط اقتصادی دشوار عنوان شده است.

با این حال، بررسی وضعیت بازار نشان می دهد که بخشی از شرکت های دانش بنیان همچنان در مرحله تحقیق و توسعه باقی مانده اند و هنوز نتوانسته اند به تولید انبوه یا صادرات مستمر دست پیدا کنند.

بسیاری از فعالان این حوزه، مشکلاتی نظیر دشواری تأمین مالی، محدودیت دسترسی به بازارهای بین المللی، بروکراسی اداری، استانداردسازی محصولات و جذب سرمایه گذار را از مهم ترین موانع رشد واقعی این شرکت ها می دانند.

از همین رو، کارشناسان اقتصادی معتقدند که موفقیت اقتصاد دانش بنیان باید با شاخص های عملکردی سنجیده شود، نه صرفاً با افزایش تعداد مجوزها یا شرکت های ثبت شده.

اگر رشد تعداد شرکت ها با افزایش ارزش افزوده، صادرات فناوری، اشتغال پایدار و تجاری سازی محصولات همراه نباشد، نمی توان از تحقق کامل اقتصاد دانش بنیان سخن گفت.به نظر می رسد اکنون اقتصاد دانش بنیان ایران وارد مرحله ای تازه شده است؛ مرحله ای که در آن، کیفیت جای کمیت را می گیرد.

سیاست گذاران نیز بر همین نکته تأکید دارند که آینده این زیست بوم نه در افزایش صرف تعداد شرکت ها، بلکه در توانایی آنها برای رقابت در بازارهای جهانی، جذب سرمایه، توسعه فناوری و خلق ثروت از دانش نهفته است.

اگر این مسیر با اصلاح سیاست های حمایتی، تسهیل فضای کسب وکار و توسعه بازارهای صادراتی همراه شود، می توان انتظار داشت که شرکت های دانش بنیان از یک موفقیت آماری به یک پیشران واقعی اقتصاد ایران تبدیل شوند.

تگ ها اقتصاد دانش بنیان شرکت های دانش بنیان